ปิดฉากเรื่องเล่าเปรียบเทียบของ Anthropic: ท่ามกลางพายุการกำกับดูแล AI ของสหรัฐฯ, บางทียุคทองของ AI แบบโอเพนซอร์สอาจกำลังจะมาถึง

TradingKey - เมื่อสุดสัปดาห์ที่ผ่านมา Anthropic สตาร์ทอัพด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI) ได้ระงับการเข้าถึงโมเดล AI ระดับแนวหน้าอย่าง Fable และ Mythos 5 ของผู้ใช้ทั้งหมดโดยกะทันหัน เพื่อตอบสนองต่อคำสั่งควบคุมการส่งออกของรัฐบาลสหรัฐฯ

ชนวนเหตุสำคัญของเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นจากการที่ Amazon ( AMZN) ได้เปิดเผยช่องโหว่ด้านความปลอดภัยในการ "เจลเบรค" (jailbreak) ในโมเดล Fable 5 ทั้งนี้ เป็นที่น่าสังเกตว่าการสั่งห้ามดังกล่าวไม่เพียงแต่มีผลกับผู้ใช้งานในต่างประเทศเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมถึงชาวต่างชาติที่อาศัยอยู่ในสหรัฐฯ ผ่านบทบัญญัติควบคุม "การส่งออกโดยปริยาย" (deemed export) อีกด้วย ซึ่งผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายเรียกความเคลื่อนไหวนี้ว่าเป็น "การก้าวกระโดดครั้งสำคัญ"

อดัม ธีเรอร์ (Adam Thierer) นักวิชาการอาวุโสจากสถาบัน R Street Institute ซึ่งเป็นคลังสมองแนวคิดอนุรักษนิยม เตือนว่าสิ่งนี้หมายความว่าสหรัฐฯ ได้เข้าสู่ "ยุคการออกใบอนุญาต AI ทางอ้อมผ่านประตูหลังแบบชั่วคราว" ซึ่งหากเริ่มต้นขึ้นแล้ว ก็ยากที่จะย้อนกลับ

การหยุดชะงักของบริการอย่างกะทันหันครั้งนี้ถือเป็นสัญญาณเตือนครั้งสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในขณะที่ Anthropic และ OpenAI กำลังเตรียมการเสนอขายหุ้นต่อประชาชนทั่วไปเป็นครั้งแรก (IPO) ครั้งใหญ่ เหตุการณ์นี้ส่งผลให้ลูกค้าองค์กรจำนวนมากที่พึ่งพาโมเดลระดับแนวหน้า (frontier models) เหล่านี้อย่างมาก ต้องเผชิญกับความเป็นจริงอันโหดร้ายในเชิงพาณิชย์ นั่นคือในยุคของโมเดลขนาดใหญ่บนระบบคลาวด์ การเข้าถึงเทคโนโลยีหลักอาจถูกตัดขาดแต่เพียงฝ่ายเดียวได้ทุกเมื่อเนื่องจากเหตุสุดวิสัยภายนอก

แม้กระทั่ง Microsoft ( MSFT) โดยซีอีโอ สัตยา นาเดลลา (Nadella) ได้โพสต์ข้อความบนแพลตฟอร์ม X เพื่อเตือนถึงความเสี่ยงดังกล่าว พร้อมเน้นย้ำว่าองค์กรต่างๆ จำเป็นต้องสร้างระบบตัวแทน (agent systems) ที่ "สามารถพัฒนาได้ด้วยตนเองและครอบครองสิทธิ์ในทรัพย์สินทางปัญญา" แทนที่จะส่งมอบมูลค่าหลักไปให้กับบริษัทโมเดลยักษ์ใหญ่เพียงไม่กี่ราย

โดยมีมรสุมด้านการกำกับดูแลเป็นตัวเร่ง

เงินทุนมักมีความไวต่อโอกาสเป็นพิเศษ และขณะนี้นักลงทุนเริ่มหันมาให้ความสนใจกับโมเดล AI แบบโอเพนซอร์ส (open-source) ที่องค์กรต่าง ๆ สามารถนำไปติดตั้งใช้งานได้เองโดยปราศจากอิทธิพลของกฎระเบียบจากภายนอก ซึ่งเมื่อโมเดลเหล่านี้ทำงานบนเซิร์ฟเวอร์ของบริษัทเองแล้ว ก็จะไม่มีข้อพิพาททางการเมืองใด ๆ ที่สามารถส่งผลกระทบให้การบริการต้องหยุดชะงักลงได้

ยาช พาเทล (Yash Patel) ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Applied Compute ชี้ว่า ความวุ่นวายที่เกิดขึ้นกับ Anthropic ได้ “ตอกย้ำถึงความสำคัญของการมีโมเดลที่เป็นอิสระ” โดยเขาตั้งข้อสังเกตว่า ในช่วงเดือนที่ผ่านมา ความต้องการขององค์กรต่าง ๆ สำหรับสถาปัตยกรรมที่รองรับการใช้งานได้หลากหลายโมเดล (multi-model) นั้นมีความเร่งด่วนมากกว่าช่วงเวลาใด ๆ ในรอบปีที่ผ่านมา เนื่องจากลูกค้าจำนวนมากขึ้นเรื่อย ๆ ต่างต้องการหลีกเลี่ยงการผูกขาดกับผู้ให้บริการรายเดียว (single-vendor lock-in)

ในขณะเดียวกัน ปัจจัยด้านต้นทุนกำลังเป็นตัวเร่งให้เกิดการใช้งานโมเดลแบบโอเพนซอร์สรวดเร็วยิ่งขึ้น เนื่องจากค่าใช้จ่ายในการใช้เทคโนโลยี AI แบบโคลสซอร์ส (closed-source) ระดับชั้นนำยังคงปรับตัวสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้องค์กรต่าง ๆ เริ่มปรับเปลี่ยนกลยุทธ์ โดยหันไปมอบหมายงานทั่วไปให้กับโมเดลโอเพนซอร์สที่มีความคุ้มค่ามากกว่า และจะเลือกใช้โมเดลโคลสซอร์สที่มีราคาแพงเฉพาะเมื่อต้องรับมือกับโจทย์ที่มีความซับซ้อนเท่านั้น

พาเทลอธิบายว่าการเปลี่ยนแปลงในครั้งนี้เป็นการตอบสนองต่อ “วิกฤตต้นทุนโทเค็น” (token cost crisis) พร้อมทั้งเชื่อว่า “ยุคสมัยของการใช้งานโทเค็นโดยไม่คำนึงถึงต้นทุนได้สิ้นสุดลงแล้ว” และในปัจจุบันบรรดาองค์กรต่าง ๆ ต่างมองหาโซลูชันที่ “มีประสิทธิภาพสูงกว่า ถูกกว่า และรวดเร็วยิ่งกว่า”

แนวโน้มดังกล่าวนี้กำลังเปลี่ยนทัศนคติของภาคธุรกิจที่มีต่อโมเดลโอเพนซอร์สของจีน โดยพาเทลเปิดเผยว่า แม้ในอดีตหลายองค์กรจะพยายามหลีกเลี่ยงที่จะพูดถึงโมเดลของจีน แต่ในปัจจุบันพวกเขากลับเป็นฝ่ายเข้ามาสอบถามในเชิงรุกว่า “โมเดลนี้ดีขนาดไหนกันแน่? และหากมันดีจริง ๆ เราก็จะต้องหาทางนำมันมาใช้งานให้ได้”

ในสัปดาห์นี้ ราคาหุ้นของ Minimax และ Zhipu ซึ่งเป็นบริษัทผู้พัฒนาโมเดลโอเพนซอร์สสัญชาติจีน ต่างปรับตัวพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว

การพึ่งพาบุคลากรที่มีความสามารถจากต่างประเทศ

การที่อุตสาหกรรมปัญญาประดิษฐ์ (AI) ของสหรัฐฯ พึ่งพาบุคลากรต่างชาติระดับแนวหน้าอย่างลึกซึ้ง ถือเป็นประเด็นเชิงนโยบายที่อ่อนไหวที่สุดในข้อพิพาทครั้งนี้

ตามการประเมินของ MacroPolo คลังสมองที่ติดตามการไหลเวียนของบุคลากรด้านเทคโนโลยีทั่วโลก พบว่า ในบรรดานักวิจัยที่ตีพิมพ์ผลงานวิจัยหลักในการประชุมวิชาการด้าน AI ชั้นนำในปี 2024 มีสัดส่วนสูงถึง 38% ที่สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรีจากมหาวิทยาลัยในประเทศจีน ซึ่งคิดเป็นการเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญจาก 29% เมื่อ 5 ปีก่อน นอกจากนี้ เกือบ 3 ใน 4 ของนักวิจัยระดับหัวกะทิเหล่านี้กำลังทำงานให้กับสถาบันวิจัยของสหรัฐฯ ในปัจจุบัน

บริษัทเทคโนโลยียักษ์ใหญ่ ซึ่งรวมถึง Anthropic, OpenAI และ Meta ต่างพึ่งพาบุคลากรต่างชาติเหล่านี้อย่างมากในการสร้างปราการทางเทคโนโลยีของตน

เอมิล ไมเคิล (Emil Michael) อดีตรองรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมสหรัฐฯ เคยระบุในคำแถลงต่อศาลว่า การจ้างงานชาวต่างชาติจำนวนมากของ Anthropic เพื่อพัฒนาโมเดลของตนนั้น "เพิ่มความเสี่ยงจากฝ่ายตรงข้าม" โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อพนักงานเหล่านั้นอยู่ภายใต้กฎหมายข่าวกรองของต่างประเทศ

ขณะเดียวกัน ข้อพิพาทนี้ได้ก่อให้เกิดความกังวลภายในอุตสาหกรรม AI ของสหรัฐฯ

เดวิด ลินธิคัม (David Linthicum) นักวิเคราะห์ระบบคลาวด์คอมพิวเตอร์ผู้คร่ำหวอดในวงการ ชี้ว่า ความเสี่ยงด้านกฎระเบียบกำลังกลายเป็น "ดาบแห่งดาโมคลีส" (Sword of Damocles) สำหรับบริษัท AI และนักลงทุนรายใดก็ตามที่เดิมพันกับบริษัทอย่าง OpenAI และ Anthropic จะต้องตื่นตัวต่อความเป็นไปได้ที่รัฐบาลจะเข้ามาแทรกแซง การกำกับดูแลเชิงรับเช่นนี้ไม่เพียงแต่ไม่มีประสิทธิภาพเท่านั้น แต่ยังอาจขัดขวางนวัตกรรมอีกด้วย โดย OpenAI อาจต้องมีความระมัดระวังมากขึ้นในการเปิดตัวผลิตภัณฑ์รุ่นต่อไป เนื่องจากเกรงว่าจะสูญเสียรายได้มูลค่าหลายพันล้านดอลลาร์จากปัญหาในลักษณะเดียวกัน